Boek: Het jaar dat wij antifascisten werden

Het jaar dat wij antifascisten werden

Lees het boek Het jaar dat wij antifascisten werden (Mazirel Pers). Hierin doen wij verslag van de weg die wij aflegden om alledaagse antifascisten te worden.

We delen wat ons daarbij hielp en inspireerde. Van voorbeelden van effectieve vormen van protest in binnen- en buitenland tot praktische tips om je in woord en daad te verzetten tegen fascisme.

Laat je inspireren en kom ook in actie. Wombat wijst je de weg.

Klik op de knop hiernaast voor meer informatie of het bestellen van het boek bij de uitgever.

Boek bestellen

Meer inspiratie

In het boek Het jaar dat wij antifascisten werden delen wij verschillende bronnen en voorbeelden uit binnen- en buitenland over fascisme, antifascisme en activisme. Verder lezen of kijken? Hieronder staan verschillende tips en verwijzingen, geclusterd naar onderwerp.

Boeken over fascisme

- Over de geschiedenis en actualiteit van fascisme zijn boekenkasten vol geschreven. Een heldere (en beknopte) introductie in het Nederlands biedt het boekje Fascisme van Daniël Knegt, gepubliceerd in 2022 in de reeks Elementaire Deeltjes. Niet verrassend woedt het debat over de actuele toepasbaarheid van het begrip 'fascisme' vooral in de Verenigde Staten. Veel verschillende perspectieven zijn gebundeld door Daniel Steinmetz-Jenkins in Did It Happen Here? Perspectives on Fascism and America, dat verscheen aan de vooravond van Trumps herverkiezing in 2024.
- Een recente reflectie op fascisme als power cult werd in 2025 gepubliceerd door Saladdin Bahozde in: Fascism, or whatever you want to call it (De Gruyter).
- Rosan Smits schreef in 2025 een boek voor de Correspondent met de titel Dit is fascisme.

Over affiniteitsgroepen en vormen van (antifascistisch) verzet

- CrimethInc. (2024). How to form an affinity group. Active Distribution.
- Van Oord, L. (2025). Protesteren voor beginners. Cossee.
- Sharp, G. (2013). How nonviolent struggle works. Albert Einstein Institution. Op de website van dit instituut zijn nog veel meer relevante bronnen te vinden, in verschillende talen. Ook de lijst met 198 manieren om geweldloos actie te voeren is hier te vinden.
- Sunshine, S. (2020). 40 ways to fight fascists. Popmob.
- De Amerikaan Mark Bray schreef in 2017 een handboek voor antifascisten (al is het misschien eigenlijk meer een boek over antifascisme dan een handboek voor antifascisten). De publicatie ervan was, als gevolg van nieuwe wetgeving die antifa als terrorisme aanmerkt, aanleiding om zijn land te moeten ontvluchten: Antifa: the anti-fascist handbook (Melville House Publishing).
- Roel Meijvis schreef in 2025 een filosofie van activisme getiteld Waar verzet begint (Boom)Het is primair gericht op klimaatactivisme, maar biedt herkenbare aanknopingspunten voor de alledaagse antifascist.
- Omkari Williams schreef in 2023 een toegankelijk stappenplan voor de alledaagse activist onder de titel Microactivism. How you can make a difference in the world (without a bullhorn), met verwijzing naar aanvullende bronnen en materialen (Storey).
- Gal Beckerman beschrijft in Hoe word ik een dissident wat we kunnen leren van bekende dissidenten uit het verleden om zelf in actie te komen (Balans).

Wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van protest tegen extreemrechts

- Ellinas, A. A., & Lamprianou, I. (2024). Movement versus party: The electoral effects of anti-far right protests in Greece. American Political Science Review, 118(2), 687–705.
- Wouters, R. (2019). The persuasive power of protest. How protest wins public support. Social Forces 98(1), 403–426.
- Een systematische analyse van onderzoek naar verzet tegen extreem rechts (en kritiek op de huidige stand van het onderzoek hiernaar) werd gepubliceerd door Christin Jänicke, Hans Jonas Gunzelmann, Teresa Völker en Swen Hutter: Resisting the Far Right. A Systematic Analysis of Civil Society Strategies. WZB Berlin Social Science Center Discussion Paper ZZ 2026-602.
- Voor de analyse van het effect van de Sardientjes op het stemgedrag in Italië: zie hieronder bij het kopje ‘Sardientjes’.

Literatuur over succesvolle maatschappelijke bewegingen, die inspiratie kunnen bieden voor het alledaags antifascisme

- Peter van Dam schreef in 2018 het boek Wereldverbeteraars: Een geschiedenis van fair trade (Amsterdam University Press) over de fair trade beweging.
- Andere boeken over maatschappelijke bewegingen zijn onder meer:
- Change: How to Make Big Things Happen van Damon Centola, uit 2021 (Little, Brown, Spark)
- The Wiley Blackwell Encyclopedia of Social and Political Movements van David Snow, Donatella della Porta, Doug McAdam en Bert Klandermans (red.) uit 2023 (John Wiley)
- Social movements, 1768-2018 van Charles Tilly, Ernesto Castañeda en Lesley J. Wood uit 2020 (Routledge).

Inspirerende voorbeelden van activisme en gedragsbeïnvloeding

- A toolbox for revolution, van Andrew Boyd. Op deze site, en in zijn boeken, vind je voorbeelden van acties die de status quo overhoop gooiden. Een Nederlandse organisatie die met soortgelijke branie maatschappelijke acties opzet is Wonder.
- De documentaire New Rules voor Radicals van VPRO Tegenlicht toont ontregelende (en grappige) manieren om politiek te bevragen.
- De toolset van het Behavioural Insights Team om gedragsverandering te bewerkstelligen.

Boek over fascisme en taal

- Viktor Klemperer schreef ten tijde van (de opkomst van) het nazisme een boek over taal in het derde rijk, Het verscheen in 1947, maar is een paar jaar geleden ook in het Nederlands uitgegeven: https://www.atlascontact.nl/boek/lti-over-taal-in-het-derde-rijk/

Informatie over de sardientjes en ander Italiaans burgerverzet

- De sardientjes publiceerden hun manifest Benvenuti in mare aperto op 21 november 2019 op Facebook.
- De analyse van de impact van de Sardientjes op de verkiezingsuitslag in 2020 werd gemaakt door Colombo. F., Ferrara, A., Dinas, E, Vassou, F-M. & Bernardi, F. (2024). From the streets to the voting booth: the electoral effect of grassroots mobilization against the far right, Public Opinion Quarterly 88(3), 1032–1043.
- Een ander krachtig voorbeeld van de macht van alledaags burgerverzet is Addiopizzo: een volksbeweging uit Palermo die strijdt tegen de pizzo ('afpersingsgeld') die winkeliers en consumenten moeten betalen aan de Siciliaanse maffia. Zie voor meer informatie en hoe je zelf kunt bijdragen hun website: er is zelfs een Addiopizzo reisbureau voor maffiavrije vakanties!

Informatie over verzet in Rusland

- Er is een Engelstalige pagina van de Feminist Anti-War Resistance.
- Deze organisatie ontwikkelt ook lesmateriaal dat probeert tegenwicht te geven aan de op Russische scholen verplichte propagandalessen. Deze zijn hier te vinden, in het Russisch.
- De documentaire Mr. Nobody Against Putin, te zien op NPO, toont hoe op Russische scholen verplicht anti-Oekraïne oorlogspropaganda wordt gedoceerd, en het (individuele) verzet daartegen.

Inspiratie voor antifascistisch handelen in onderwijs, opvoeding en sociaal werk

- Het boek over antifascistisch opvoeden How to talk to your son about fascism van Craig Johnson verscheen in 2025 bij Routledge.
- De dramaserie Adolescence is op Netflix te bekijken.
- Voor de Correspondent nam Johannes Visser een podcast op met filosoof Joris Verheijen over het opleiden van antifascisten in het onderwijs.
- Het werk van Paolo Freire waarnaar verwezen wordt, is Pedagogy of the Oppressed uit 1970 dat verscheen bij Penguin Books. Er zijn online verschillende stukken over Freire en zijn werk te vinden, onder meer via de website van het Freire Institute en als onderdeel van de ‘pedagogische canon’ op de website van het Nivoz.
- De analyse van Wacquant over marginalisering is te lezen in zijn boek uit 2008 Urban outcasts: A comparative sociology of advanced marginality dat is verschenen bij Polity.
- De stelling dat professionele neutraliteit een morele opdracht is voor sociaal werkers is te vinden in het artikel Professionele neutraliteit is een morele opdracht, gepubliceerd door Margot Trappenburg in het Vakblad Sociaal Werk in 2025.
- De voorbeelden van projecten en organisaties die zich inzetten voor solidariteit zijn alle te vinden op het internet, zoals Buurtbankjes, Maatjesprojecten en SheDecides. Kijk vooral ook bij je eigen buurthuis of een Huis van de Wijk in jouw eigen buurt om te zien welke mogelijkheden er zijn om je in te zetten.